Τεχνητή νοημοσύνη, αυθεντικότητα και η βοήθεια που δυσκολεύεσαι να δεχτείς στην επιχείρησή σου.
Υπάρχει μια στιγμή στην επιχείρηση όπου βλέπεις καθαρά ότι αυτό που θέλεις να δημιουργήσεις χρειάζεται περισσότερα από όσα μπορείς να κάνεις μόνη σου.
Έχεις τη γνώση. Έχεις ιδέες που θέλεις να αναπτύξεις, γυναίκες που θέλεις να προσεγγίσεις, μια προσφορά που χρειάζεται να επικοινωνήσεις. Αλλά η ημέρα γεμίζει με όλα όσα χρειάζονται για να λειτουργεί αυτό που έχεις ήδη χτίσει. Και εκείνο που θα μπορούσε να ανοίξει την επόμενη δυνατότητα μένει πάλι για αργότερα.
Σκέφτεσαι ότι χρειάζεσαι βοήθεια. Ίσως μια συνεργάτιδα για την οργάνωση, κάποια για τα κείμενα, κάποιον για τις τεχνικές εργασίες. Μόνο που τα σημερινά σου έσοδα δεν σου επιτρέπουν ακόμη αυτή την επένδυση με τον τρόπο που θα ήθελες.
Κάπου εκεί εμφανίζεται η τεχνητή νοημοσύνη.
Και μαζί της, ίσως, μια αντίσταση που δεν εξηγείται μόνο από το ότι δεν ξέρεις πώς να τη χρησιμοποιήσεις.
«Θέλω η δουλειά μου να έχει τη δική μου φωνή.»
«Δεν θέλω να γίνω σαν όλα αυτά τα ίδια κείμενα που διαβάζω.»
«Αν με βοηθήσει τόσο πολύ, πόσο δικό μου θα είναι αυτό που θα δημιουργηθεί;»
Ίσως ακόμη και κάτι που δυσκολεύεσαι να πεις φωναχτά:
«Μήπως είναι λίγο απάτη;»
Αυτή η τελευταία ερώτηση αξίζει χώρο. Γιατί μπορεί να φανερώνει κάτι που αφορά πολύ περισσότερα από τη σχέση σου με ένα καινούργιο εργαλείο.
Η φωνή σου και η απαίτηση να περνούν όλα από τα χέρια σου
Το να θέλεις η δουλειά σου να σε εκφράζει είναι ουσιαστικό. Ιδιαίτερα όταν προσφέρεις γνώση, εμπειρία ή μια προσέγγιση που έχει αναδυθεί μέσα από τη δική σου διαδρομή.
Θέλεις να αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτά που δημοσιεύεις. Να μπορείς να σταθείς πίσω από κάθε θέση. Να αισθάνεται η γυναίκα που σε διαβάζει ότι συναντά εσένα.
Χρειάζεται όμως να δούμε πού τελειώνει αυτή η φροντίδα και πού αρχίζει μια άλλη απαίτηση: να έχει περάσει κάθε λέξη, κάθε αρχείο και κάθε επαναλαμβανόμενη εργασία αποκλειστικά από τα δικά σου χέρια.
Αν μια επιμελήτρια σε βοηθούσε να οργανώσεις ένα κείμενο, θα έπαυε να είναι δική σου η σκέψη; Αν μια συνεργάτιδα ταξινομούσε το υλικό σου, θα έπαυε να είναι δικό σου το έργο;
Η ανθρώπινη συνεργασία και η χρήση AI έχουν διαφορετικές δυνατότητες και ευθύνες. Το ερώτημα εδώ αφορά τη δική σου σχέση με τη βοήθεια.
Τι χρειάζεται πραγματικά τη δική σου παρουσία; Και τι εξακολουθείς να κάνεις μόνη σου επειδή αισθάνεσαι ότι μόνο έτσι δικαιούσαι να το ονομάσεις δικό σου;
Μπορείς να κρατάς τη θέση, την κατεύθυνση και την τελική κρίση, ενώ δέχεσαι υποστήριξη στην επεξεργασία και στην οργάνωση. Η αυθεντικότητα χρειάζεται τη συμμετοχή σου. Χρειάζεται όμως να απαιτεί και την αποκλειστική σου εκτέλεση σε όλα;
Η εικόνα που έχεις συναντήσει μπορεί να προηγείται της εμπειρίας σου
Ίσως η επαφή σου με την AI έχει γίνει κυρίως μέσα από όσα ακούς γι’ αυτήν.
Τίτλους για επαγγέλματα που θα χαθούν. Υποσχέσεις ότι μπορείς να παράγεις τα πάντα με ένα κουμπί. Περιεχόμενο που φαίνεται λείο, αλλά δεν λέει τίποτα που θα σε έκανε να σταθείς.
Αν αυτή είναι η εικόνα που έχεις συναντήσει, καταλαβαίνω γιατί δεν αναγνωρίζεις εκεί τον τρόπο που θέλεις να δουλεύεις.
Μπορεί όμως να έχεις απορρίψει μια συγκεκριμένη χρήση της AI πριν εξετάσεις τι άλλο μπορείς να κάνεις μαζί της.
Άλλο να της παραδώσεις τη θέση σου ζητώντας να σου κατασκευάσει μια προσωπικότητα. Και άλλο να της δώσεις μια δική σου απομαγνητοφώνηση και να ζητήσεις να οργανώσει τα θέματα που ήδη ανέπτυξες, ώστε να τα επεξεργαστείς εσύ.
Στη δεύτερη περίπτωση, το ερώτημα γίνεται συγκεκριμένο: σε βοηθά να εργαστείς καλύτερα με τη δική σου σκέψη;
Αυτό μπορείς να το εξετάσεις. Δεν χρειάζεται να αποφασίσεις εκ των προτέρων ότι όλη η τεχνητή νοημοσύνη είναι είτε σωτηρία είτε απειλή.
Το «δεν ξέρω πώς» χρειάζεται εκπαίδευση
Υπάρχει και ένα απολύτως πρακτικό ζήτημα.
Μπορεί να μην ξέρεις τι να ζητήσεις, ποιο υλικό να δώσεις, πώς να ελέγξεις μια απάντηση ή σε ποια εργασία θα άξιζε να χρησιμοποιήσεις AI.
Αυτό είναι έλλειψη εξοικείωσης. Χρειάζεται γνώση και κατάλληλη υποστήριξη.
Οι έρευνες του OECD για τις μικρές επιχειρήσεις καταγράφουν τόσο δυνατότητες μείωσης του φόρτου εργασίας όσο και πραγματικά εμπόδια: ελλείψεις δεξιοτήτων, ανησυχίες για τα δεδομένα και ερωτήματα γύρω από την καταλληλότητα της χρήσης. Τα ευρήματα αυτά αφορούν μικρές επιχειρήσεις γενικά· δεν εξηγούν από μόνα τους τη στάση των γυναικών επιχειρηματιών.[1]
Η AI μπορεί επίσης να παράγει ανακριβείς πληροφορίες με μεγάλη βεβαιότητα.[2] Το ότι ένα κείμενο διαβάζεται όμορφα δεν σημαίνει ότι είναι ακριβές ή ότι σε αντιπροσωπεύει.
Χρειάζεται λοιπόν να μάθεις να την κατευθύνεις, να ελέγχεις και να απορρίπτεις. Να αποφασίζεις ποιο υλικό μπορείς να χρησιμοποιήσεις και ποιο παραμένει εμπιστευτικό. Να αξιολογείς αν η υποστήριξη που λαμβάνεις αξίζει τον χρόνο και το κόστος της.
Η διάκριση είναι μέρος της ηγεσίας σου.
Όταν όμως η ερώτηση γίνεται «δικαιούμαι να βοηθηθώ;»
Ας υποθέσουμε ότι έχεις ήδη βρει μια συγκεκριμένη εργασία στην οποία η AI μπορεί να σου προσφέρει χρήσιμη υποστήριξη.
Καταλαβαίνεις τα όριά της. Μπορείς να ελέγξεις το αποτέλεσμα. Δεν της ζητάς να επινοήσει τη γνώση σου.
Και παρ’ όλα αυτά, τη στιγμή που σκέφτεσαι να τη χρησιμοποιήσεις, εμφανίζεται ενοχή.
Σαν να παρακάμπτεις κάτι που όφειλες να κάνεις με περισσότερο κόπο. Σαν να παίρνεις μια βοήθεια που δεν έχεις κερδίσει. Σαν, αν γίνει ευκολότερη η εκτέλεση, να μικραίνει και η αξία σου.
Εδώ υπάρχει ένα διαφορετικό πεδίο να συναντήσεις.
Μέσα στη φιλοσοφία της Δημιουργού, εξετάζουμε τη σχέση που γίνεται βιωμένη μέσω του Σώματος. Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η σχέση αυτή μπορεί να εκφράζεται ως μια βεβαιότητα:
«Για να αξίζει η δουλειά μου, πρέπει να την έχω κάνει ολόκληρη μόνη μου.»
Ή:
«Αν δεν δυσκολευτώ αρκετά, δεν δικαιούμαι να λάβω γι’ αυτήν.»
Αυτό δεν το συμπεραίνουμε από το γεγονός ότι δεν χρησιμοποιείς AI. Το αναγνωρίζεις, αν υπάρχει, μέσα στη δική σου εμπειρία.
Και τότε μπορείς να δεις πόσο συγκεκριμένα εκφράζεται στην επιχείρησή σου. Στη βοήθεια που αποκλείεις. Στη δουλειά που κρατάς ολόκληρη πάνω σου. Στην ανάπτυξη που επιθυμείς, αλλά για την οποία παραμένει διαθέσιμος μόνο ένας τρόπος: να κάνεις εσύ περισσότερα.
Το αδιέξοδο ανάμεσα στο «δεν μπορώ να προσλάβω» και στο «πρέπει να τα κάνω μόνη μου»
Ας δούμε ένα υποθετικό παράδειγμα.
Θέλεις να δημιουργήσεις ένα νέο εργαστήριο. Έχεις το περιεχόμενο, αλλά χρειάζεται να οργανώσεις τις σημειώσεις σου, να ετοιμάσεις τη σελίδα παρουσίασης, να γράψεις τα συνοδευτικά μηνύματα και να συντονίσεις τις εργασίες της προετοιμασίας.
Μια κατάλληλη χρήση AI θα μπορούσε να υποστηρίξει μέρος αυτής της δουλειάς: να ταξινομήσει το υλικό, να προτείνει μια πρώτη δομή, να σε βοηθήσει να εντοπίσεις ασάφειες ή να οργανώσεις μια λίστα εργασιών. Η αξιολόγηση και η τελική επιλογή παραμένουν δικές σου.
Αλλά έχεις αποκλείσει αυτή τη δυνατότητα, επειδή αισθάνεσαι ότι έτσι το αποτέλεσμα δεν θα είναι αρκετά δικό σου.
Συνεργάτιδα δεν μπορείς ακόμη να πληρώσεις. Περισσότερες ώρες δεν υπάρχουν. Και το εργαστήριο μεταφέρεται ξανά.
Το οικονομικό όριο είναι πραγματικό. Όμως στο συγκεκριμένο παράδειγμα υπάρχει και ένας πρόσθετος όρος: η υποστήριξη μπορεί να γίνει αποδεκτή μόνο με μια μορφή που δεν είναι ακόμη οικονομικά διαθέσιμη.
Έτσι η ανάπτυξη περιμένει τους πόρους που ελπίζεις ότι θα σου επιτρέψει να δημιουργήσεις η ίδια η ανάπτυξη.
Η AI δεν λύνει αυτομάτως αυτόν τον κύκλο. Μπορεί όμως, σε κατάλληλες εργασίες, να προσφέρει μια ενδιάμεση δυνατότητα που αξίζει να εξετάσεις.
Αυτό εννοούμε εδώ όταν μιλάμε για leverage: η γνώση και η κατεύθυνσή σου να μπορούν να υποστηρίξουν περισσότερη δουλειά, χωρίς κάθε επιπλέον αποτέλεσμα να απαιτεί αντίστοιχα περισσότερες δικές σου ώρες.
Επιστροφή στη Δημιουργό που μπορεί να δέχεται υποστήριξη
Αν αναγνωρίζεις αυτή τη σχέση, δεν χρειάζεται να ανοίξεις ένα εργαλείο και να πιέσεις τον εαυτό σου να το χρησιμοποιήσει για να αποδείξεις ότι προχωράς.
Η Επιστροφή αφορά τη βάση από την οποία βρίσκεσαι μέσα σε αυτό που βιώνεις.
Μπορείς να συναντήσεις την ενοχή, την αμηχανία, την αίσθηση ότι «δεν επιτρέπεται», παραμένοντας παρούσα στο Σώμα σου, στη γνώση σου ως Δημιουργού. Χωρίς να χρειάζεται να λύσεις πρώτα κάθε σκέψη.
Η συγκεκριμένη βεβαιότητα μπορεί να αναγνωριστεί μέσα σε αυτή την Παρουσία χωρίς να αποτελεί ολόκληρη την αλήθεια σου. Η Παραμονή είναι η συνέχιση αυτής της σχέσης. Δεν μετριέται από το πόση δυσφορία μπορείς να υπομείνεις μπροστά σε μια οθόνη.
Η ασφάλεια προηγείται της κατοίκησης.
Η τεχνική μάθηση παραμένει απαραίτητη. Η οικονομική αξιολόγηση επίσης. Μπορείς να μάθεις, να ελέγξεις, να επιλέξεις ή να απορρίψεις μια χρήση, χωρίς η επιλογή σου να χρειάζεται να υπερασπιστεί την προσωπική σου αξία.
Η Ενσωμάτωση, σε αυτό το παράδειγμα, μπορεί να εκφράζεται στη φυσική δυνατότητα να δέχεσαι κατάλληλη βοήθεια, να την κατευθύνεις και να παραμένεις μέσα στη φωνή και στην ευθύνη σου.
Δεν μετριέται από το πόσα εργαλεία υιοθέτησες.
Η δική σου φωνή χρειάζεται χώρο για να ακούγεται
Μια επιχείρηση που σε εκφράζει χρειάζεται τη γνώση σου, την κρίση σου, τη σχέση σου με τις γυναίκες που υπηρετείς.
Αξίζει να δεις πόσο από τον χρόνο σου είναι πραγματικά διαθέσιμο για αυτά.
Αν η ημέρα εξαντλείται στην εκτέλεση κάθε μικρής εργασίας, η επιμονή να είναι όλα δικά σου μπορεί τελικά να αφήνει ελάχιστο χώρο για εκείνο που μόνο εσύ θέλεις να φέρεις.
Ίσως λοιπόν το ουσιαστικό ερώτημα να είναι:
«Ποια βοήθεια μπορώ να δεχτώ, ώστε να είμαι περισσότερο παρούσα στη δουλειά μου;»
Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα από τα σημεία στα οποία μπορείς να εξετάσεις αυτή τη σχέση. Η απάντηση δεν χρειάζεται να είναι ίδια για κάθε γυναίκα ή για κάθε εργασία.
Χρειάζεται να είναι δική σου. Ενημερωμένη, συγκεκριμένη και διαθέσιμη να αναγνωρίσει μια δυνατότητα χωρίς να τη μικρύνει πριν τη γνωρίσει.
Η Δημιουργία ξεκινάει στο Σώμα.
Και η φωνή σου μπορεί να παραμένει δική σου όταν επιτρέπεις να υπάρχει βοήθεια στην έκφρασή της.
Συνέχισε την ανάγνωση
Πηγές
[1] OECD (2025), Generative AI and the SME Workforce: New Survey Evidence, ειδικά οι ενότητες 3 και 4. Έρευνα του 2024 σε 5.232 μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις επτά χωρών· δεν αποτελεί έρευνα ειδικά για Ελληνίδες ή γυναίκες επιχειρηματίες.
[2] NIST (2024), Artificial Intelligence Risk Management Framework: Generative Artificial Intelligence Profile, ενότητα 2.2, Confabulation.
